Op 29 april 2024 publiceerde de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) op haar website een bericht over een signaal van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan de Tweede Kamer. 

Daarin staat dat de Arbeidsinspectie heeft gekeken naar de financiële drijfveren van werkgevers die de Wet arbeid vreemdelingen (Wav) overtreden. De inspectie concludeert dat het afschrikwekkende effect van de boetes voor overtredingen van de Wav is uitgehold. 

Overtreding Wav levert werkgevers voordeel op 

Dit komt doordat deze boetes geen gelijke tred hebben gehouden met de ontwikkeling van welvaart en inflatie. Voor overtredingen van de Wav zijn boetes mogelijk van maximaal € 8.000. Volgens de Arbeidsinspectie zou dit maximum nu € 15.000 bedragen als het boetebedrag wel was meegegroeid met de welvaart en inflatie.

De Arbeidsinspectie stelt dat het illegaal tewerkstellen van arbeidsmigranten werkgevers dus een financieel voordeel oplevert. Dit voordeel is met de huidige boetenormbedragen zo groot dat overtreding van de wet loont. Zelfs als werkgevers daarvoor een boete krijgen opgelegd. En dat laatste is niet eens zeker. 

Arbeidsinspectie: indexeer boetenormbedragen Wav 

De Arbeidsinspectie concludeert daarom: "Vanuit het perspectief van bevordering van naleving is het wenselijk boetenormbedragen in de Wav automatisch of in ieder geval regelmatig te indexeren voor stijging van welvaart en geldontwaarding." 

"En het is wenselijk de hoogte steeds te bezien in relatie tot het financiële voordeel dat met de overtreding wordt behaald of kan worden behaald. Bij de bepaling van de boetenormbedragen in de Wav is het tevens wenselijk om een bewuste keuze te maken om wel of niet de marginale maatschappelijke kosten of een proxy daarvan (deels) in de hoogte tot uitdrukking te brengen." 

Gaat dit ook op voor de Arbowet en het Arbobesluit? 

Gaat de redenering van de Arbeidsinspectie over Wav-overtredingen ook op voor overtredingen van Arbeidsomstandighedenwet en -besluit? Ook voor die beide regelingen geldt immers dat naleving van de daarin opgenomen bepalingen geld kost. En dat de werkgever kosten kan besparen door niet te voldoen aan die bepalingen. Maar het is de vraag of er een even duidelijke koppeling valt te maken tussen de besparing die het niet voldoen aan de wet oplevert en de hoogte van mogelijk op te leggen boetes.

Dat verband is niet zo makkelijk aan te tonen. Want voor overtredingen van Arbowet en Arbobesluit geldt geen vast boetebedrag, maar een range aan boetebedragen. Die bedragen zijn bovendien afhankelijk van de omstandigheden van het geval en de specifieke omstandigheden van de werkgever. Daarnaast geldt dat de kostenbesparing door niet-naleving van de Arbowet zich lastig in algemene zin laat bepalen. In sommige gevallen zal die gering zijn, in andere gevallen zeer groot. 

Kortom, waar verhoging van de boetes voor overtredingen van de Wav zinvol kan zijn, lijkt dit voor overtredingen van de Arbowet niet zonder meer het geval. Beter toezicht op de naleving lijkt in het algemeen meer effect te sorteren. Dit zou eerder leiden tot minder calculerende overtreders en dus tot betere naleving van de wet.