Preventiemedewerkers voeren in ieder geval een aantal wettelijk verplichte taken uit. Daarnaast treden zij op als interne vraagbaak voor iedereen met vragen en opmerkingen over een veilige en gezonde werkomgeving. Op scholen kunnen het hoofd facilitair, medewerkers in bedrijfsvoering en conciërges de functie van preventiemedewerker als neventaak invullen. Maar dit kan ook bovenschools, voor meerdere scholen onder één bestuur.

Debbie Verhagen, Stichting VO Haaglanden

Debbie Verhagen is in 2018 bij de Stichting Voortgezet Onderwijs Haaglanden aangenomen als preventiemedewerker. Ze is verantwoordelijk voor het bijstaan van rectoren en directeuren van tien scholen bij het nemen van hun verantwoordelijkheid voor veilige en gezonde werkomgevingen. En dit op 23 locaties met 15.000 leerlingen en 1.700 medewerkers.

"Ik heb op alle scholen een inventarisatie gemaakt: wat vereist de Arbowet, wat eist andere relevante wetgeving en voldoen de scholen daaraan? Dat bleek bij elke school weer anders te zijn. Bij de ene staat veiligheid hoog op het prioriteitenlijstje, bij de andere moet er nog wel het nodige gebeuren."

Ogen en oren op elke school

Verhagen heeft ogen en oren op elke school. Haar aanspreekpunten zijn vaak de conciërges, het hoofd facilitair, een conrector of een medewerker bedrijfsvoering. "Met die contactpersonen loop ik in ieder geval eenmaal per jaar een rondje door het gebouw. Zij hebben zelf echt kaas gegeten van veiligheid en gebouwbeheer. Gezamenlijk kunnen we waar nodig de puntjes op de i zetten."

"De inventarisatie en het bepalen van zaken waaraan gewerkt moet worden, is inmiddels afgerond. Dus ik doe nu ook andere werkzaamheden op het gebied van gezondheid en veiligheid. Er is in het algemeen namelijk veel ondernomen voor de veiligheid van de leerlingen, maar voor medewerkers is dat thema nog te vaak onderbelicht. Wellicht zijn de medewerkers op een school, vergeleken met die in het bedrijfsleven, te bescheiden om voor hun arborechten op te komen."

Marco Boelis, Van der Meij College Alkmaar

Bij het Alkmaarse Van der Meij College is Marco Boelis twee jaar geleden door de directeur gevraagd als preventiemedewerker. Hij is docent en vakgroepvoorzitter Produceren, Installeren en Energie (PIE) en vult zijn preventiewerk als neventaak in voor 50 uur per jaar.

"Ik kijk altijd goed om me heen naar wat er gebeurt in een lokaal of gebouw. Als docent PIE zag ik dat de apparatuur waarmee de leerlingen werkten niet jaarlijks werd gekeurd. Dat heb ik zelfstandig aangegrepen en een contract opgesteld met een onderhoudsbedrijf. Ik wil namelijk niet dat mijn leerlingen met ongekeurde apparatuur werken. Door die actie kwam ik in beeld als preventiemedewerker en dat doe ik met veel plezier."

Veiligheid en preventie onderling verdeeld

"De drempels in onze organisatie zijn laag. Ik overleg met de conciërge die ook hoofd BHV is, en met mijn directeur. De directeur brengt zaken rondom veiligheid weer bovenschools ter sprake bij het hoofd bedrijfsvoering. Wij werken hier niet met een bovenschoolse preventiemedewerker zoals Debbie dat is, het is in onze organisatie onderling verdeeld. Voor sociale veiligheid hebben we P&O en twee vertrouwenspersonen als aanspreekpunt."

Arbobewustzijn op scholen leeft steeds meer

Debbie Verhagen geeft aan dat sociale veiligheid vaak een ondergeschoven kindje is bij schoolorganisaties. "Zaken als discriminatie of ongewenste omgangsvormen staan ook in de verplichte risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) die elke organisatie moet uitvoeren. Ondertussen hebben al onze scholen de RI&E en een plan van aanpak opgesteld."

"We zijn nu vijf jaar verder; de ene school was zo klaar terwijl de andere langer bezig was. Vervolgens heb ik protocollen voor het arbobeleid opgesteld die alle scholen kunnen gebruiken. Als derde hebben de scholen alle jaarlijks te keuren arbeidsmiddelen in kaart gebracht."

"Op dit moment zijn de scholen bezig met de BHV- en ontruimingsplannen. Zo voeren we stap voor stap alle wettelijke verplichtingen door. Ik merk dat het bewustzijn op de scholen over een veilige en gezonde werkomgeving steeds meer gaat leven."

Eigen betrokkenheid bij gezond en veilig werken

Als onderdeel van de deskundige bijstand die zij verleent, koppelt ze jaarlijks haar bevindingen terug aan de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad (GMR). "Daarnaast heb ik voorlichting gegeven aan de medezeggenschapsraad (MR) over de arbowetgeving, mijn takenpakket en waar ze mij kunnen vinden. Het is de bedoeling dat de scholen het daarna zelf oppakken.

Soms word ik ook gezien als 'zij van het bestuur' en loop ik tegen weerstand aan. Punt is: ik leg niets op, maar wijs mensen op onveilige of ongezonde situaties. Zij kunnen die zaken daarna zelf aanpakken. Daar waar het overleg goed gaat, maken mensen zich het onderwerp eigen. Zij zijn dan oprecht betrokken bij het creëren van een veilige en gezonde werkomgeving.

Je moet het als organisatie belangrijk vinden. Het opzetten van een goed beleid op dit gebied kost tijd. Maar als het eenmaal loopt en ieder zich aan de protocollen houdt, hoeft het geen dagen werk meer te kosten."

Meer docenten die onveilige situaties aankaarten

Als de collega's zich bewuster worden van het belang van veilig en gezond werken, is de kans groot dat er ook meer docenten opstaan. Zoals Marco Boelis, die mondig genoeg is om onveilige situaties aan te kaarten. En actie onderneemt. "Als je zaken duidelijk aangeeft en er komt verbetering, worden je collega’s ook enthousiaster om de veiligheid goed in acht te nemen. Je krijgt dan een olievlekwerking."

"Kijk, scholen zijn geen bedrijven. Machines blijven soms gewoon staan tot ze stuk zijn. Ik heb er nu voor gezorgd dat het periodiek onderhoud van alle arbeidsmiddelen, elektrisch en mechanisch, binnen vijf jaar aan bod komt. Van slijptollen tot trapjes en knipmachines bij de reproafdeling. We verzamelen alle arbeidsmiddelen vóór de herfstvakantie en in die week vindt de jaarlijkse keuring plaats.

In het begin is er misschien weerstand, hoewel dat bij mij als collega minder zal zijn dan wanneer je 'van het bestuur bent' zoals Debbie. Maar straks is het voor iedereen logisch om het zo te doen. Ik spoor collega’s ook aan om goed om zich heen te kijken. En dan bedoel ik niet alleen de docenten en conciërges. Maar via de conciërge bijvoorbeeld ook de schoonmakers die onveilige zaken kunnen opmerken."

Arbocatalogus-VO biedt belangrijke handvatten

Debbie Verhagen en Marco Boelis hebben beiden een cursus van Voion gevolgd voor preventiemedewerkers. Verhagen: "Daar heb ik geleerd dat de Arbocatalogus-VO van onschatbare waarde is. Die biedt belangrijke handvatten die je met de directies kunt bespreken."

"Ook de site veiligepraktijklokalen.nl geeft handige informatie. Zoals instructiefilmpjes voor leerlingen en collega's, plus instructie-A4'tjes hoe je met apparatuur werkt. Die hangen op onze scholen boven de apparatuur. Maar ik maak zelf ook veel voorlichtingsmateriaal voor de medewerkers."

RI&E en PvA laten toetsen door arbokerndeskundige

Verhagen: "Voor de RI&E kunnen we gebruikmaken van de Arboscan-VO. Die is specifiek ontwikkeld voor het voortgezet onderwijs. De RI&E en het plan van aanpak die daaruit voortvloeien laten we vervolgens – verplicht – toetsen door een kerndeskundige."

"Daarnaast verzorgen we op sommige scholen korte, praktische cursussen van anderhalf uur voor de conciërges. Daarbij vatten we de Arbowet samen en lopen de aanwezigen gezamenlijk door het gebouw: waar kunnen zij dagelijks op letten om de veiligheid te vergroten? Daar leer je als preventiemedewerker of conciërge veel van. En het wakkert het enthousiasme aan om met het thema veiligheid aan de slag te blijven."

6 tips voor preventiemedewerkers

Welke mijlpalen hebben beide preventiemedewerkers inmiddels behaald? Die leveren ook nuttige aandachtspunten en tips op voor andere preventiemedewerkers (op scholen).

Verhagen: "Voordat mijn functie in het leven werd geroepen, ging niet elke school bewust om met veiligheid en gezondheid. Dus bijna elke stap is winst. Een groot succes is het feit dat medewerkers zich bewust worden van een veilige omgeving en ons weten te vinden bij onveilige situaties."

1. Vraag ook van leveranciers de RI&E op

"Inmiddels doen we wat we tot nu toe intern hebben gedaan, nu ook extern. Zo vraag ik van de leveranciers zoals cateraars en externe sportzalen ook de RI&E op. En op bepaalde scholen hebben de cateringmedewerkers een HACCP-cursus gevolgd om de hygiëne te verhogen."

2. Wees je bewust van onveilige situaties

Boelis bevestigt dat het vooral belangrijk is om je bewust te zijn van onveilige situaties en hulp te vragen. "Als docent weiger ik bijvoorbeeld om in mijn eentje in het lokaal de leerlingen met boormachines te laten werken. Ik kan dan onvoldoende toezicht houden. Scholen doen alles voor de leerling en willen dat de les doorgaat. Maar ik vind dat de veiligheid daarbij niet in het gedrang mag komen."

3. Maak een foto voordat je gaat sleutelen

"Inmiddels hebben we een antenne ontwikkeld voor kleine slordigheden die een grote impact kunnen hebben. Zo waren na een verbouwing de stofkapjes op de rookmelders blijven liggen. En had een schildersbedrijf na een verfbeurt de antislipstrippen op de trap anders bevestigd, waardoor mensen zich verstapten. Zulke voorvallen maken mij weer scherp: het is handig om een foto te maken voordat je aan zaken gaat sleutelen."

4. BHV: kijk ook naar het ontruimingsplan

"Bij een BHV-opfriscursus kijken we niet alleen naar de verbandtrommels of brandblussers, maar ook naar het ontruimingsplan. Dan kom je er bijvoorbeeld achter dat fietsen de vluchtweg blokkeren. Of dat het niet overal rolstoelvriendelijk is. Daar moeten we dan actie op ondernemen."

5. Informeer ook de medewerkers

Verhagen: "Communiceer je zo'n oefening dan in een nieuwsbrief? Het is ook voor de medewerkers fijn om te weten dat er is geoefend en er goed op de veiligheid wordt gelet. Ik zeg tegen onze scholen: houd iedereen zoveel mogelijk op de hoogte. Informeer de medewerkers na bijvoorbeeld een ontruimingsoefening over wat de bevindingen zijn. En waar zij informatie daarover terug kunnen vinden."

6. Zorg dat veilig en gezond werk gaat leven

"Zo bouw je langzaam een algemeen bewustzijn op. Want het is de bedoeling dat de maatregelen voor een veilige en gezonde werkomgeving van het papier afkomen. Dat ze echt gaan leven onder de medewerkers. Niet als checklist ergens onder in een la. Maar dat iedereen er bewust mee bezig is, waardoor de omgeving almaar veiliger wordt."

Bron: Voion