Zoals elk jaar bracht TNO ook in 2023 een factsheet over werkstress uit. Hierin staat dat 1,3 miljoen medewerkers burn-outklachten ervaarden als gevolg van werkstress. Dat is wéér hoger dan het jaar daarvoor. Gaf de factsheet van 2022 nog aan dat 1 op de 6 werknemers burn-outklachten ervaarden door werkstress, in 2023 is dit 1 op de 5. Een forse toename.

Op basis van deze factsheet trokken veel partijen de conclusie dat 20procent van de werknemers last heeft van burn-out. Dat stress op de werkvloer kennelijk toeneemt. Een conclusie die te kort door de bocht is als je goed naar de cijfers kijkt en deze in de maatschappelijke context plaatst.

Burn-out in cijfers

Burn-out wordt in de NEA gemeten aan de hand van vijf vragen over vermoeidheid, zie kader. Vermoeidheid is weliswaar één van de kernsymptomen van burn-out, maar burn-out kenmerkt zich ook door emotionele en cognitieve ontregeling. De vragen in de NEA meten dus slechts één van de kernsymptomen die een rol spelen bij burn-out, namelijk vermoeidheid. De NEA laat dus zien dat 1 op de 5 medewerkers vermoeidheidsklachten hebben en dat dat meer is dan het jaar daarvoor, toen was het 1 op de 6.

Dat burn-outklachten en het hebben van een burn-out echt twee verschillende dingen zijn, blijkt wel als je kijkt naar het verzuim. Op basis van zelfrapportage blijkt dat in de periode 2015-2022 verzuim door werkgerelateerde psychische klachten fluctueert tussen de 2,7 en 3,7 procent. In deze cijfers zit ook verzuim door andere psychische klachten dan burn-out. Het hebben van burn-outklachten is bij lange na nog geen burn-outdiagnose en leidt dus heel vaak ook niet tot verzuim.

Vermoeidheid of vermoeidheid door werk? Weet jij het verschil?

De vragen naar vermoeidheid zijn bedoeld om vermoeidheid door het werk te meten. Alleen is het lastig om die conclusie te trekken op basis van deze vragen. Vermoeidheid kan heel goed een andere oorzaak hebben, maar wel effect hebben op je werk.

Stel, je hebt een baby en je hebt een groot deel van de nacht wakker gelegen van gehuil. Of je hebt een peuter die 's morgens om 5 uur vrolijk naast je bed staat waardoor jij ook om 5 uur wakker bent. Of je hebt financiële zorgen en je ligt 's nachts te malen hoe je de eindjes aan elkaar moet knopen.

In al deze situaties is de kans groot dat je 's morgens opstaat en tegen je werk opziet. Dat hoeft niets te maken te hebben met je werk zelf, maar heeft wel alles te maken met je vermoeidheid. Die vermoeidheid maakt ook dat de kans heel groot is dat je je aan het eind van de dag leeg voelt en dat het veel van je vergt als je de hele dag met mensen hebt moeten werken. Zomaar drie van de vijf vragen naar werkgerelateerde psychische klachten uit de NEA.

De verwarming op 17 graden en douchen in de sportschool

Er was echt wat aan de hand eind 2022. Gestegen energieprijzen dreven de energierekening op en de prijzen in de supermarkten stegen. Veel mensen kwamen acuut in de financiële problemen door hun flexibele energiecontract. Er werden Kamervragen gesteld over de impact van geldstress op de mentale gezondheid van mensen. Het kabinet ging zelfs over tot aanvullende maatregelen om de hoge energieprijzen te compenseren.

Iedereen werd geraakt door de gestegen prijzen. De zorgen over het kunnen rondkomen waren groot en mensen bedachten oplossingen die ze eerder niet voor mogelijk hadden gehouden. Ze gingen douchen in de sportschool en zaten thuis onder een dekentje of zelfs met hun jas aan televisie te kijken, terwijl de verwarming laag stond.

En in die periode, oktober tot en met december 2022, hebben 60.000 mensen de NEA ingevuld.

Geldzorgen hebben enorme impact

We weten dat financiële problemen grote impact hebben op iemands maatschappelijk functioneren, gezondheid en stress. Er is ook een direct relatie tussen geldzorgen en slechte slaap. En slechte slaap leidt tot vermoeidheid overdag.

De situatie eind 2022 was intens en had op veel mensen impact. We kunnen niet uitsluiten dat deze situatie ook doorwerkte in de cijfers over burn-outklachten.

Het is dus goed mogelijk dat de stijging van het aantal burn-outklachten niets te maken heeft met werk en toegenomen werkstress, maar dat we kijken naar de impact van de financiële stress die, in de periode van dataverzameling, op een hoogtepunt was.

Kijk breed en neem financiële problemen op in je preventieaanpak

Cijfers zijn heel waardevol en langlopende onderzoeken ook, maar het is essentieel om deze cijfers binnen de context te plaatsen.

Ook blijft het belangrijk om voor de oorzaak van burn-outklachten breder te kijken dan alleen naar de oorzaken in het werk. Bestaanszekerheid is hierin een aandachtspunt. Dat gaat niet alleen over geldzorgen, maar inmiddels ook over het hebben van een woning. Dat zijn geen zaken die je binnen de werkcontext kan oplossen, maar die zeker impact hebben op de stressbestendigheid van medewerkers. Stress van thuis laat je niet bij de voordeur achter, net als dat werkstress niet op het werk achterblijft. Werk en privé beïnvloeden elkaar.

Mindfulness, bewegen, goede voeding. Preventie gaat over van alles en financiële problematiek hoort hier ook een plek in te hebben. Voorkomen is namelijk vele malen gemakkelijker dan oplossen.

Gebruikte literatuur:

• TNO: Factsheet werkstress 2023
• Wilmar Schaufeli en Jan Jaap Verolme: De burn-out bubbel
• TNO: Burn-out klachten onder jonge werknemers. Een groeiend probleem?
• CBS: Psychosociale arbeidsbelasting (PSA) werknemers per bedrijfstak
• BMC Public Health: Over-indebtedness and its association with sleep and sleep medication use