De op 1 januari 1996 in werking getreden Arbeidstijdenwet heeft tot gevolg gehad dat voor arbeids- en rusttijden de sociale partners in een nieuwe onderhandelingspositie ten opzichte van elkaar werden gebracht. De onderhandelingen hierover werden beheerst door het systeem van de standaard- en overlegregeling. De standaardregeling was de basis van waaruit de systematiek van de arbeids- en rusttijdenregeling is opgezet. Daarvan mocht in positieve zin worden afgeweken bij collectieve regeling tot aan de ruimere grenzen van de overlegregeling. Wat men zich onvoldoende heeft gerealiseerd is dat niet alle normen van de Arbeidstijdenwet in de vorm van een standaard- en overlegregeling waren weergegeven. Een belangrijke rol bij deze regeling was toebedeeld aan de collectieve regeling. Bij het systeem van de standaard- en overlegregeling betekende het niet bereiken van overeenstemming tussen de werkgever en de ondernemingsraad over een verruiming tot de grenzen van de overlegnorm dat dan automatisch de standaardnorm gold.
Met ingang van 1 april 2007 is de Arbeidstijdenwet gewijzigd. Met deze wijziging is een vereenvoudiging van de wet beoogd. De bedoeling van deze wetswijziging is om voor individuele werkgevers en werknemers de mogelijkheden te vergroten om op maat afspraken te maken over arbeids- en rusttijden. Een belangrijke wijziging heeft betrekking op de afschaffing van het dubbele normenstelsel.
Anders is het in het op de Arbeidstijdenwet gebaseerde Arbeidstijdenbesluit. Hierin zijn bijzondere voorschriften opgenomen op het terrein van arbeids- en rusttijden voor specifieke onderwerpen, zoals pauze, arbeid in het weekeinde en de aanwezigheidsdienst, waarbij vaak een relatie wordt gelegd met de aard van de arbeid en de bedrijfsomstandigheden en voor specifieke sectoren. Ook voor deze onderwerpen en sectoren is er sprake van een enkelvoudige norm voor arbeids- en rusttijden.
Het afschaffen van het systeem van het dubbele normenstelsel heeft de positie van de werkgever versterkt en de positie van de ondernemingsraad navenant verzwakt, omdat de ondernemingsraad nu de vragende partij is geworden. Is er geen overeenstemming bereikt, dan kan de werkgever, buiten de ondernemingsraad om de in de wet neergelegde norm toepassen. Op het terrein van de bijzondere arbeids- en rusttijdennormen is de rol van de or niet veranderd, omdat het kunnen toepassen van deze normen door de werkgever afhankelijk is van overeenstemming met de ondernemingsraad. De rol van de ondernemingsraad is waar het gaat om de Arbeidstijdenwetnormering in het algemeen marginaal geworden.
